سخن رفته است . « 1 » در دوران آل بويه آشوبهاى فرقه‌اى افزايش يافت و موجب خسارات جانى و مالى بسيار شد . آل بويه روز دهم محرّم را روز عزاى عمومى اعلام كردند . كشمكش ميان شيعه و سنّى در اين دوره معمول شد . آغاز آن در سال 338 هجرى قمرى ، يعنى زمانى بود كه محلهء كرخ به غارت رفت . در سال 348 هجرى قمرى جنگ ميان دو گروه منجر به ويرانى و آتش‌سوزى باب الطاق بغداد شد . « 2 » در سال 361 هجرى قمرى در محلهء كرخ 300 دكان و خانه‌هاى بسيار و 33 مسجد طعمهء حريق شد و اين آتش‌سوزى به مرگ 17 هزار نفر انجاميد . « 3 » در آشوب 381 هجرى قمرى در بغداد بسيارى از محلات شهر به آتش كشيده شد . « 4 » عيّاران كه اقليتى را در بغداد تشكيل مىدادند و در آخرين ربع قرن چهارم ق / دهم م فعاليت مىكردند ، آشوب و آشفتگى بسيار مىآفريدند . مورخان آنها را راهزن و دزد معرفى مىكرده‌اند . قيام آنها بر ضد توانگران ، فرمانروايان ، بازاريان ، دستگاه انتظامى و اشراف بود . « 5 » در همين اوضاع نابسامان در سال 447 هجرى قمرى طغرل‌بيك سلجوقى وارد بغداد شد . سلجوقيان بر خلاف سياست آل بويه از سنّيان حمايت مىكردند . در سال 448 طغرل دار الامارهء بغداد را توسعه داد . بسيارى از خانه‌ها و دكانها را خراب كرد ، آنها را از نو ساخت و ديوارى پيرامون آن ( دار الاماره ) كشيد . « 6 » در سال 450 هجرى قمرى ارسلان بساسيرى به نام فاطميان بغداد را گرفت . در فتنهء بساسيرى دار الاماره در آتش سوخت و دوباره مرمت شد . « 7 » در سال 484 هجرى قمرى ملكشاه مسجد مخرّم را كه نزديك كاخ خليفه بود ، تعمير و توسعه داد . اين مسجد از آن زمان به بعد ، به جامع سلطان شهرت يافت و كار تكميل آن تا سال 524 هجرى قمرى به طول انجاميد . « 8 » در سال 488 هجرى قمرى خليفه مستظهر پيرامون محله‌هايى كه در قسمت شرقى بغداد حريم شناخته مىشد ، ديوارى كشيد . سپس در سال 507 هجرى قمرى خليفه المسترشد بالله آن را مرمت كرد و چهار دروازه بر اين ديوار ( يا حصار )

--> ( 1 ) . بغداد ؛ ص 30 . ( 2 ) . المنتظم ؛ ج 7 ، ص 363 ، 364 و 390 . ( 3 ) . الكامل ؛ ج 7 ، ص 45 و المنتظم ؛ ج 7 ، ص 57 . ( 4 ) . الكامل ؛ ج 7 ، ص 45 . ( 5 ) . بغداد ؛ ص 31 و 32 . ( 6 ) . المنتظم ؛ 8 ، ص 169 . ( 7 ) . همان ؛ 8 ، ص 191 و 192 . ( 8 ) . اخبار البشر ؛ ج 2 ، ص 16 .